Hvers vegna ekki birki

Birki hefur alltaf verið vinsælt garðtré og um leið vinsælt í formklippt hekk.  Nokkrar tegundir meindýra og sveppa hafa herjað á birkið í gegnum tíðina en lengi vel voru þær fáar og  mestmegnis meinlausar að það tók því vart að nefna. Voru það aðallega Birkisprotalús, Birkiblaðlús, Tígulvefari, Birkifeti og Haustfeti sem skemmdu birkið.

 En undanfarin ár hefur heldur betur bæst í hópinn og nú er fjöldi meindýra sem plaga birkið kominn yfir 30.  Meðal þeirra nýjustu og mest áberandi í þessum hóp eru Birkikemba, Birkiþéla og Blaðþéla. Blaðþélan var fyrst greind árið 2022.

Með þessum nýju skaðvöldum þá á birki eiginlega ekki séns lengur sem formklippt planta.  Það nær bara ekki að halda sama þrótti og áður því plágurnar herja á það nær linnulaust allt sumarið.

Hvers vegna er það? 

Jú það er vegna þess að þegar tré og runnar eru klippt í ákveðið form þá er árlega verið að klippa nýjustu og heilbrigðustu sprotana af tréinu, í ofanálag eru skilin eftir ótal mörg sár sem eru greið leið fyrir hina ýmsu sveppi til að taka sér bólfestu í tréinu og sýkja það.

Eftir sem áður á birki fullt erindi sem stakstætt garðtré, skógræktartré, eða í náttúrlegum skógi þar sem það fær að halda sínu eðlilega vaxtarlagi.

Nýr landnemi

Nýr landnemi – eða að minnsta kosti ógreindur fram til þessa?

Í síðustu hugleiðingum mínum sagði ég frá lirfum sem voru að gæða sér á fjallarifsi. Stærð þeirra og það hversu rösklega þær gengu til verks varð til þess að ég taldi að þarna væru lirfur rifsþélu á ferðinni.

Ég sé rifsþélu oftast á rauðrifsi, (rifsberjarunnum) og ályktaði því sem svo að hún hefði í þetta skiptið einfaldlega ákveðið að leggja sér fjallarifs til munns.

Ég hef vanið mig á að taka myndir af skaðvöldum og öðru áhugaverðu sem ég rekst á í vinnunni. Stundum hleð ég myndunum inn á iNaturalist, sem er vettvangur þar sem bæði áhugafólk og sérfræðingar geta skráð náttúruathuganir og aðstoðað hvert annað við greiningu tegunda.

Ég setti inn nokkrar myndir og merkti þær skilmerkilega sem rifsþélu, Euura ribesii. Það taldi ég ekkert sérstaklega merkilegt.

En aldeilis ekki.

Fljótlega leiðréttu erlendir sérfræðingar greininguna og bentu mér á að þarna væri á ferðinni Euura leucotrocha, tegund sem enn hefur ekki fengið íslenskt heiti.

Að sögn þeirra sérfræðinga sem ég hef verið í sambandi við gæti þetta verið í fyrsta skipti sem tegundin er skráð á Íslandi. Ég tek að sjálfsögðu fegins hendi öllum leiðréttingum eða ábendingum hvað það varðar.

Þetta er einmitt eitt af því sem gerir vettvang á borð við iNaturalist svo gagnlegan. Maður þarf ekki alltaf að hafa rétt fyrir sér til að leggja eitthvað gagnlegt af mörkum. Stundum getur röng greining jafnvel leitt til þess að eitthvað áður óþekkt kemur í ljós.

Nánari umfjöllun um iNaturalist kemur síðar, ásamt kynningu á verkefni sem ég er með í gangi þar.

Pale Gooseberry Nematine, Euura leucotrocha.

Rifsþéla/Rifsvespa, Euura ribesii.

Ekki einu sinni fjallarifs er alveg öruggt

Fjallarifs þar sem plágan hefur náð sér á strik.

Nokkrar af þeim trjá- og runnategundum sem hafa lengi verið vinsælar í hekk virðast nú eiga erfiðara uppdráttar vegna nýrra óværa sem herja á þær. Þar má nefna birki, brekkuvíði og viðju.

Ég er oft spurður hvaða tegund sé góð í hekk, og síðustu misseri hefur fjallarifs verið ofarlega á mínum lista. Mér hefur fundist það traustur kostur og ég hef oft mælt með því. Satt að segja hef ég jafnvel stundum sagt að það sé alveg öruggt.

En svo er auðvitað ekki. Ekkert er alveg öruggt í þessum efnum.

Nýlega sá ég stálpað hekk úr fjallarifsi í garði á Akranesi þar sem búið var að éta laufin nánast alveg af nokkrum plöntum. Eftir stóðu eiginlega bara blaðstilkarnir. Ég tók nokkrar myndir af runnanum og skaðvöldunum, sem voru þá enn að verki.

Það virðist því vera komin óværa sem leggst á fjallarifs líka. Ég mun fjalla nánar um hana í öðrum pistli innan skamms, en læt myndir fylgja hér með.

Lirfur að naga blöð, aðeins blaðstilkar skildir eftir.